Bron: Forrest Hilton, 
London Book Review 19 november 2019 ~~

Veel van mijn vrienden en collega’s die in La Paz wonen, zitten ondergedoken. Sommigen hebben doodsbedreigingen ontvangen, terwijl anderen bang zijn om te communiceren via WhatsApp. Een van hen is in ballingschap nadat vandalen haar huis in brand hebben gestoken. Door tekorten is de prijs van de eieren gestegen van minder dan Ć©Ć©n boliviano (11 pence) naar 2,50, de kip is gestegen van 15 naar 35 bolivianos per kilo, het rundvlees van 30-40 naar 90-120 bolivianos. Wachtrijen om kip te kopen zijn eindeloos, en onopgehaalde vuilnishopen zijn er nog steeds. Demonstranten hebben de hoofdstad afgesneden van de aanvoerlijnen, en de brandstof raakt op. Boliviaanse vrienden en collega’s die in het buitenland wonen, zeggen dat ze enkele van de ergste dagen van hun leven hebben meegemaakt.

We lijken getuige te zijn van een terugkeer naar de donkere tijden van 2003, toen de regering van Gonzalo SĆ”nchez de Lozada tientallen ongewapende burgers afslachtte die protesteerden tegen de privatisering van de aardgasvoorziening in Bolivia. SĆ”nchez de Lozada werd vervolgens verdreven tijdens een landelijke opstand die hem dwong naar Miami te vluchten. Evo Morales, de leider van de Movement Towards Socialism (MAS) en de enige inheemse president van Bolivia, werd twee jaar later met 54 procent van de stemmen verkozen. Hij verhoogde de belastingen op de gasindustrie, verhoogde de uitgaven voor sociale programma’s en verminderde de afhankelijkheid van Bolivia van het IMF en de Verenigde Staten. Na het opstellen van een nieuwe grondwet werd hij in 2009 herkozen met 64 procent van de stemmen bij een opkomst van 85 procent en in 2014 met 61 procent van de stemmen bij een opkomst van 90 procent.

Vorige maand won hij met een vierde termijn ongeveer 47 procent van de stemmen, iets meer dan 10 procent meer dan zijn naaste concurrent, de centrist Carlos Mesa (die de vice-president van SĆ”nchez de Lozada was geweest). Mesa’s supporters schreeuwden om fraude en er braken protesten uit. Morales stemde in met nieuwe verkiezingen en trad op 10 november terug. Hij is nu in Mexico. Zijn vice-president en de MAS-presidenten van beide congreshuizen hebben ook ontslag genomen. Jeanine AƱez, senator van de rechtse Democratische Sociale Beweging, verklaarde zichzelf tot president. Haar partij kreeg 4 procent van de stemmen op die 20e oktober. Mesa wordt momenteel vermist in actie, omdat hij door de paramilitaire, christelijk-fundamentalistische machthebbers is afgedankt.

In het geweld sinds de verkiezingen zijn minstens 26 mensen omgekomen en honderden gewond geraakt. Op 15 november hebben de politie en het leger in de stad Sacaba, buiten Cochabamba, negen cocatelers afgeslacht, met schoten op het hoofd en de nek, en minstens 115 gewonden. Artikel 3 van het Hoogste Besluit 4078, dat de dag ervoor in het geheim werd aangenomen, verleende de daders immuniteit van rechtsvervolging. Het maakt een wet ongedaan, die in 2005 werd uitgevaardigd en die de strijdkrachten verplichtte gedetailleerde schriftelijke instructies van de president en de minister van Defensie op te volgen met betrekking tot het gebruik van geweld tegen burgers.

Het decreet werd op 16 november openbaar gemaakt, eerst op de sociale media, vervolgens in de internationale pers en ten slotte in de nationale pers, die nu grotendeels gecensureerd wordt. De mediastilstand is intens: veel journalisten zitten ondergedoken nadat de nieuwe minister van communicatie, Roxana LizĆ”rraga, op 14 november verklaarde dat ‘opruiende’ verslaggevers, met name buitenlanders, zouden worden vervolgd (zij herriep dat snel). Om niet te worden overtroffen, kondigde de minister van regering, Arturo Murillo, op 17 november aan dat nieuwe “speciale eenheden” van het kantoor van de procureur-generaal op 18 november zouden beginnen met de arrestatie van opruiende MAS-congresleden. Dit is nog niet gebeurd.

LizĆ”rraga is een politieke bondgenoot van Carlos SĆ”nchez BerzaĆ­n, die als minister van Defensie onder SĆ”nchez de Lozada de onderdrukking van ongewapende burgers in 2003 leidde. De auteur van ‘Castrochavismo: Organised Crime in the Americas’, woont nu in Miami, hoewel hij gezocht wordt voor uitlevering aan Bolivia. Net als in 2003 wordt ons verteld dat de FARC (een guerrilla-opstand waarvan het bestaan nu grotendeels nominaal is) de protesten regisseert en financiert in competitie met de Cubanen (224 Cubaanse medische medewerkers werden gedeporteerd, en vier gearresteerd voor opruiing op 14 november) en Venezuelanen (waarvan acht gearresteerd voor opruiing op 16 november). Het personeel van de Venezolaanse ambassade is gevraagd te vertrekken om plaats te maken voor vertegenwoordigers van de zelfbenoemde Venezolaanse president Juan GuaidĆ³.

Naast de rouw om de doden, blijven de mensen die willen dat AƱez gaat, en dat leger en politie naar de kazernes terugkeren, marcheren, protesteren en de wegen blokkeren. De leiders van de MAS riepen in eerste instantie op tot het stopzetten van de mobilisatie om onderhandelingen tussen de MAS en de nieuwe regering mogelijk te maken. Hun verzoeken vielen in dovemansoren en de protesten namen toe, met 71 wegblokkades in het hele land. Vandaag hebben de politie en het leger in de wijk Senkata van El Alto, de zusterstad van La Paz, drie ongewapende demonstranten van inheemse afkomst vermoord en minstens 22 anderen gewond. Hetzelfde gebeurde onder SƔnchez de Lozada en SƔnchez Berzaƭn in oktober 2003, en het hielp hen verdrijven. In beide gevallen werd de dood van onschuldigen voorspeld.

Tot januari 2020 heeft de MAS een tweederde meerderheid in beide kamers van het Congres en heeft daarom de sleutels in handen om het ontslag van Morales te accepteren, nieuwe verkiezingsautoriteiten te benoemen en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Alleen de MAS kan de faƧade van de constitutionele legitimiteit die het nieuwe regime wil claimen, garanderen. (In de grondwet van 2009 is niet voorzien in presidentiĆ«le opvolging na het aftreden van de president, de vice-president en de hoofden van beide kamers van het Congres: AƱez’s wankele aanspraak op het presidentschap berust op haar vroegere positie in de senaats-hiĆ«rarchie). De tegenstrijdigheid lijkt onoverkomelijk, hetgeen Murillo’s dreigement om MAS-leden van het Congres te arresteren kan verklaren. Ook in La Paz doen geruchten de ronde dat het Congres op het punt staat om te worden gesloten; ze worden krachtiger sinds de onderhandelingen over nieuwe verkiezingen tussen de staatsgreepregering en de MAS-parlementsleden zijn vastgelopen.

De laatste gebeurtenissen in Bolivia kunnen het best worden gezien in de context van andere, min of meer gelijktijdige ontwikkelingen in Zuid-Amerika – de recente verkiezingen in ArgentiniĆ«, die rechts heeft verloren; de bevrijding van Lula in BraziliĆ«; nationaal-populaire opstanden tegen het neoliberale autoritarisme in Chili en Ecuador – en de historische achtergrond van een Koude Oorlog die nooit ophoudt. In zijn kruistocht tegen het ‘socialisme van de 21e eeuw’ – dat wil zeggen de neo-ontwikkelingsgezinde sociaaldemocratie – heeft het Latijns-Amerikaanse rechts niets anders te bieden dan het herstel van het neoliberalisme en de versterking van de repressieve politie- en militaire machthebbers in alliantie met de VS. Toch herinneren de geesten van de opstand in de Koude Oorlog – die de concrete vormen van militarisme, paramilitarisme, extreemrechtse stammen van katholicisme en evangelisch protestantisme, en mediacensuur en desinformatiecampagnes aannemen – aan de moorddadige inspanningen van Ronald Reagan in Midden-Amerika. De laatste keer dat reactionairen in Bolivia en BraziliĆ« hun krachten bundelden op deze schaal was de ‘cocaĆÆne-coupĆ©’ die generaal Luis GarcĆ­a Meza in 1980 aan de macht bracht in La Paz – een coup die zo misdadig was dat zelfs de regering-Reagan weigerde deze te erkennen.

Het definitieve einde van de Pink Tide in Latijns-Amerika werd vrolijk verkondigd, maar zonder Morales en MAS is er geen legitieme uitweg uit de impasse die de regering van de staatsgreep heeft gecreĆ«erd. Het hele neoliberale bouwwerk – niet het een of andere aspect ervan – staat nu in verschillende Latijns-Amerikaanse landen tegelijk ter discussie, maar het schrikbeeld van de dictatuur is ook in Chili, BraziliĆ« en Bolivia ontstaan. De situatie is veranderlijk en zou tot 2020 zo kunnen blijven. Men hoopt alleen dat het niet leidt tot een gerasputeerde burgeroorlog in Bolivia en wat Marx ooit ‘de common ruĆÆne van de strijdende klassen'(1) noemde.

Forrest Hylton doceert geschiedenis en politiek aan de Universidad Nacional de Colombia-MedellĆ­n.


(1) Redaktie: In de analyse van Karl Marx, wordt de term ‘common ruĆÆne of the working class’ gebruikt om een negatief eindresultaat van een revolutie te beschrijven, dwz, dat de Revolutie niet slaagt en dat de strijdende klasse wordt verslagen en onderworpen aan ‘gemeenschappelijke ruĆÆnes’ – d.w.z. strengere maatregelen door de heersende klasse om een herhaling van het scenario te voorkomen.